معصومين ( ع ) مىدانند . لذا با دستور فتوا يا حكم شرعى آنها مخالفت نمىكنند . « 8 » از بزرگترين مصاديق آن ، مىتوان فتواى آيت اللّه شيرازى را دانست . ايشان در تحريم انتخاباتى كه سياست انگليس نسبت به آن تمايل نشان مىداد فرمودند : براى هيچ مسلمانى جايز نيست كه غير مسلمان را براى رياست و حكومت بر مسلمانان برگزيند . « 9 » در 24 ژولاى 1923 م ( 1302 ه . ش ) قرارداد لوزان به امضاء رسيد و در شش آگوست سال 1924 م ( 1303 ه . ش ) تصويب شد . اين قرارداد ، ضمن اينكه مرحله نهائى تحت‌الحمايگى كشورهاى جدا شده از دولت عثمانى به حساب مىآمد ، منافع انگليس نيز به گونه بسيار وسيعى در آن رعايت شده و به حساب ملّت عراق گذاشته مىشد . در عكس العمل به اين اقدام ، مبارزهء ملّت عراق شدّت گرفت . گروهى از رهبران انقلاب به جزيرهء « هنگام » تبعيد شدند . شخصيّت‌هائى چون علّامه شيخ محمّد مهدى خالصى را مجبور به ترك عراق كردند كه به ايران عزيمت نمود . همچنين علّامه سيّد محمّد صدر « 10 » را ، كه در رأس رهبران برجسته انقلاب بوده و نقش مؤثّرى در برافروختن شعله‌هاى انقلاب بزرگ عراق در سال 1920 م ( 1299 ه . ش ) داشت ، نيز تبعيد نمودند . « 11 »

--> ( 8 ) - عبد الرزاق حسنى ، العراق فى دورى الاحتلال و الانتداب ؛ 1 / 66 و ن . ك : عبد الرزاق حسنى ؛ الثورة العراقية الكبرى ، صيدا ، انتشارات عرفان ، 1385 ه . ق ، چ 2 ، ص 59 ، 84 . ( 9 ) - جعفر باقر آل محبوبه : ماضى النجف و حاضرها ، صيدا ، انتشارات عرفان ؛ 1353 ، ص 258 و ن . ك : ثورات العرب فى القرن العشرين ، ص 130 و ن . ك : العراق فى دورى الاحتلال و الانتداب : 1 / 71 - 74 . ( 10 ) - مقدمة فى دراسة العراق المعاصر ؛ ص 63 - 64 ، 69 - 70 . بدنبال تبعيد شيخ محمّد مهدى خالصى به ايران قيام ملّت عراق آغاز گرديد و نوعى آزردگى خاطر ، بزرگان دين و علماء را فرا گرفت كه در رأس آن علمائى چون : سيّد ابو الحسن اصفهانى و ميرزا حسين نائينى - يكى از اساتيد علّامه طباطبائى - قرار داشتند . آنها در اعتراض به اين عمل عراق را در اواخر سال 1923 ترك كردند . اقدام علماء ، مشكلات زيادى براى حكومت عراق ايجاد كرد . چه اينكه علماء از منزلت والايى در ميان امّت اسلامى برخوردارند آية اللّه اصفهانى و آية اللّه نائينى در تاريخ 18 رمضان سال 1342 ه . ق به عراق مراجعت نمودند . ( كتاب امام ابو الحسن اصفهانى ) تأليف : استاد صالح جعفرى ، انتشارات حيدرى ، نجف ، 1366 ، ص : 47 - 48 . ( 11 ) - محمد عبد الفتاح يافى : عراق بين انقلابين ، بيروت ، 1938 ، ص : 127 .